Şeyh Said Kıyamı Kürtçü Bir Hareket değildi. Bakın:

📌 İsmet İnönü’nün damadı gazeteci yazar Metin Toker “Şeyh Said bir Kürt lideri gibi davranmaktan ziyade karşı ihtilalin bir darbecisi gibi hareket ediyordu ve açtığı bayrak hilafet bayrağıydı, şeriat bayrağıydı.

Metin Toker, Şeyh Said ve İsyanı, s. 17

📌 Yaşar Kalafat kıyamın amacını belirtirken şunları söylemektedir: … Şeyh Said de diğer din adamları gibi Cumhuriyet sistemine kuruluşundan beri karşı idiler. Fakat Doğu Anadolu’da müstakil bir Kürdistan kurmak gibi bölücü bir fikirden tamamen münezzehti. İslami bir müessese olan hilafet makamının yeniden tesisi ve İslam hukukunun devlet idaresinde uygulanması gibi fikirlerden hareket etmekten başka bir şey değildi”

Yaşar Kafalat, Bir Ayaklanmanın Anatomisi Şeyh Said, s. 31

📌Din işlerinin dünya işlerinden ve özellikle politikadan ayrılması amacıyla yapılmış devrimlere karşı ümmetçi anlayışın tam bir gerici tepkisi” idi. Ayrıca Goloğlu, farklı birçok amacı hedef edinmiş grup ve kişilerin harekette yer almış olmasına rağmen, kıyamı asıl yapanların “Devlet düzeninin tek temelinin din ve tek devlet politikasının ümmetçilik olduğuna hiçbir gücün sarsamayacağı şekilde inanmış” olan Nakşibendilerin yaptığını vurgulayarak, kıyamın “Temel dayanağı irtica idi” demektedir.

Mahmut Goloğlu, Devrimler Ve Tepkileri, S. 142

📌Cumhuriyet’in ilanı ve halifeliğin kaldırılmasından sonra Şeyh Said ayaklanması, bir Kürtçülük hareketi olarak gösterilmek istenmişse de gerçekten bu ayaklanmanın sebepleri çok daha başkadır. Millî Mücadele’ye ‘Milli egemenliğe dayanan kayıtsız şartsız bağımsız bir Türk devleti kurmak’ kararı ile başlayan M. Kemal, Cumhuriyet’in ilanı ve halifeliğin kaldırılmasından sonra, bu tip hareketlerin başlayabileceğini biliyordu.”

Vedat Şadilli, Türkiye’de Kürkçülük Hareketleri Ve İsyanlar, S. 70

📌 Bernand Lewis ise “Kürt ayaklanmasını, Allahsız Cumhuriyet’i devirmeyi ve Halifeyi geri getirmeyi isteyen derviş şeyhler yönetmişti.” diyerek hadiseyi bir Kürt ayaklanması olarak nitelemekte aynı zamanda irticai tarafına da değinmektedir.”

Bernand Lewis, Modern Türkiye’nin Doğuşu, s. 266

📌 Necip Fazıl Kısakürek, Şeyh Said Efendi’nin sırf kendi başına ve sadece inancı uğrunda
hareket ettiğini söylemektedir.

NFK, Son Devrin Din Mazlumları, s. 57

📌 Burinessen ise; “Şeyh Said Efendi’nin çok inançlı bir insan olmasının yanında samimi bir milliyetçi olduğunu, isyana katılanların da dinî ve milli bağlılıklarını birbirinden ayırt etmemin mümkün olmadığı- nı söyleyerek, isyanın hem dinî hem de milliyetçi nitelikte olduğunu vurgular. Ancak Şeyh Said Efendi’nin birincil amacının Kürdistan kurmak ve isyana katılanların asıl motivasyonunun da milliyetçilik olduğunu söylemektedir.”

Martin Van Burinessen, Ağa, Şeyh, Devlet, s 414-415

📌M. V. Guinet, Kürt İsyanı eserinde Şeyh Said Efendi’nin liderliğinde vaki olan Kürt ayaklanmasının gerçek sebeplerini şöyle anlatmaktadır:

“Bu kıyam hareketi, Kürt derebeyliğinin Cumhuriyet Hükümetine karşı tepkisidir. Diğer bir deyimle eski İslam geleneklerine bağlı Türkiye ile yeni laik ve terakkiperver Türkiye arasındaki zıddiyetin sonucudur. Cumhuriyet idaresinin, laik, liberal ve ferdiyetçilik ilkeleri,memleketin bin senelik sosyal sistemi ile cepheden çatışmıştı”. demektedirdemektedir.